حکمت ناب (22)

مولی امیرالمؤمنین علی علیه‌ السلام:

 العَفْوُ عَنِ المُقِرِّ لاعَنِ المُصِرِّ.

 عفو گذشت سزاوار کسی است که به خطاهای خود اعتراف و اقرار می‌کند، نه آن کسی که از تقصیرات و خطاهایش دست‌بردار نیست و به آن اقرار هم نمی‌کند.

 نزهة الناظر (حلوانی): ج۱، ص۵۵

مولی امیرالمؤمنین علی علیه السلام:

 ألعَفوُ یُفسِدُ مِنَ اللَّئیمِ بِقَدر إصلاحِهِ مِنَ الکَریمِ.

 عفو و گذشت به همان اندازه که در اصلاح شخص بزرگوار موّثر است شخص  فرومایه را تباه می‌کند.

 کنز الفوائد (کراجکی طرابلسی): ج۲، ص۱۸۲


 برخی صفات شخص لئیم و فرومایه که گذشت درباره‌اش جایز نیست و موجب تباهی بیشتر او می‌شود (طبق احادیث امیر مؤمنان علی علیه السلام):

 هر قدر جایگاه دنیوی‌اش بالا رود بیشتر خود را گُم می‌کند.
 حیا ندارد.
 بسیار بخیل است.
 اگر به او چیزی عطا کنند و لطفی نمایند، بسیار ناشکر و ناسپاس است.
 بسیار خلف وعده می‌کند.
هر گاه قدرت پیدا کند (و مطمئن باشد کسی متعرّض طغیانش نمی‌شود) فحش می‌دهد!
 موقعی که باید یاری رساند، انسان را تنها می‌گذارد.
بر زیردستانش همیشه خشم می‌گیرد.
و...

اللَّئیمُ إذا بَلغَ فَوقَ مِقدارِهِ تَنَکَّرَت أحوالُهُ. (غرر الحکم (تمیمی آمدی):  ج۱، ص۹۶)
اللَّئیمُ لا یَستَحیِی. (غرر الحکم (تمیمی آمدی):  ج۱، ص۵۷)
یُستَدَلُّ علَى اللَّئیمِ ب...ذَمیمِ البُخلِ. (غرر الحکم (تمیمی آمدی): ج۱، ص۸۰۰)
اللَّئیمُ... و إذا اُعطِیَ جَحَدَ. (غرر الحکم (تمیمی آمدی):  ج۱، ص۸۲)
اللَّئیمُ... و إذا وَعَدَ أخلَفَ. (غرر الحکم (تمیمی آمدی):  ج۱، ص۸۲)
اَللَّئِیمُ إِذَا قَدَرَ أَفْحَشَ. (غرر الحکم (تمیمی آمدی):  ج۱، ص۸۲)
إیّاکَ أن تَعتَمِدَ علَى اللَّئیمِ؛ فإنّهُ یَخذُلُ مَنِ اعتَمدَ علَیهِ. (غرر الحکم (تمیمی آمدی): ج۱، ص۱۶۶)

و...

حکمت ناب (21)

مولی امیرالمؤمنین علی علیه السلام:

 مَن لَم یَتَعَلَّم فِی الصِّغَرِ لَم یَتَقَدَّم فِی الکِبَرِ1
مَن سَألَ فی صِغَرِهِ أجابَ فی کِبَرِهِ.2
مُروا أولادَکُم بِطَلَبِ العِلمِ.3

 کسى که در کودکى نیاموزد، در بزرگ‌سالى پیش نمى‌افتد.  
و
هر کس در خردسالى بپرسد، در بزرگ‌سالى پاسخ مى‌دهد.  
و
فرزندانتان را به آموختن دانش، امر کنید.  


 منابع:
1. غرر الحکم  (تمیمی آمدی):  ج۱،  ص۶۴۹
2.  غرر الحکم (تمیمی آمدی):  ج۱،  ص۶۰۶
3. کنز العمّال (متقی هندی): ج۱۶، ص ۵۸۴

حکمت ناب (20)

مولی امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیهما السلام:

لا یَعدَمُکَ مِن شَفیقٍ سُوءُ الظَّنِّ.

بدگمانى، تو را از دوست دلسوز محروم نکند.

 بحار الأنوار (علامه ملجسی):  ج۷۴، ص۱۹۶ - با تفاوت اندک: (لاَ یُعْدِمْکَ مِنْ حَبِیبٍ سُوءُ ظَنٍّ) تحف العقول (ابن شعبه حرّانی): ص۶۸

حکمت ناب (19)

قابل توجه همه، به ویژه همسران و والدینِ دارای فرزندِ در سن بلوغ:

مولی امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیهما السلام:

لا مَحَبّةَ مَع کَثرَةِ مِراءٍ.

با وجود مجادله‌ی زیاد، دوستى و محبّت جایى ندارد.

عیون الحکم (لیثی واسطی):‌ ج۱، ص۵۳۱

حکمت ناب (18)

مولی امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیهما السلام:

مَن مَدَحَکَ بما لَیسَ فیکَ فَهُو ذَمٌّ لَکَ إن عَقَلتَ.

کسى که تو را به آنچه ندارى بستاید، اگر عاقل باشى، این کار [در واقع] نکوهش توست.

غرر الحکم (تمیمی آمدی): ج۱، ص۶۵۷

حکمت ناب (17)

چرا خیلی از مواقعی که تصمیمات خوبی داریم، غالباً‌ در عملی کردنشان مشکل پیدا می‌کنیم؟
یعنی عزم و اراده کافی در وجودمان برای عملیاتی شدن خیلی از تصمیم‌های خوبمان نداریم.
 از مهمترین دلایل این مشکل رایج:

مولی امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیهما السلام:

اللّهوُ یُفسِدُ عَزائمَ الجِدِّ.

پرداختن به لهویات، تصمیمات جدّى را تباه مى‌کند.

غرر الحکم (تمیمی آمدی): ج۱، ص۱۲۵

پ.ن: علامه طباطبایی درکتاب تفسیر المیزان، لهو را کاری دانسته است که مشغول‌شدن به آن انسان را از کارهای مهمش باز می‌دارد.

حکمت ناب (16)

مولی امیرالمؤمنین علی‌ بن ابی‌طالب علیهما السلام:

أقرَبُ الآراءِ مِنَ النُّهى، أبعَدُها عَنِ الهَوى.

نزدیک‌ترین نظرها به خردمندى، دورترین آنها از هواپرستى (و راحت‌طلبی) است.

غرر الحکم (تمیمی آمدی): ج۱، ص۱۹۴

حکمت ناب (15)

مولی امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیهما السلام:

لولا التَّجارِبُ عَمِیَتِ المَذاهبُ، و فی التَّجارِبِ عِلمٌ مُسْتَأنَفٌ.

اگر تجربه‌ها نبود، راه‌ها پوشیده مى‌ماند
و در تجربه [کردن]ها است که دانش جدید به‌دست مى‌آید.

الکافی (ثقة الاسلام کلینی):  ج۸، ص۱۸

پ.ن: بشر به همین یک توصیه در رنسانس عمل کرد و بر اساس آن تحول در تولید علم به وجود آمد...

حکمت ناب (14)

مولی امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیهما السلام:

مَن قَصَّر فی العملِ ابْتُلی بالهَمِّ.
 
هر کس در عمل کوتاهى کند، به اندوه گرفتار خواهد شد.

نهج البلاغة (سید رضی): حکمت۱۲۷، ص۴۹۱

پ.ن: یعنی این عالم جوری خلق شده است که هر جا پیچاندیم و از کار زدیم و زحمت لازم را نکشیدیم، دیر یا زود گرفتار و پشیمانمان خواهد کرد! بی‌تردید!

حکمت ناب (13)

مولی امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیهما السلام:

الصِّدقُ، یُنجِیکَ و إن خِفتَهُ، الکِذبُ، یُردِیکَ و إن أمِنتَهُ.

صداقت تو را نجات مى‌دهد، هر چند از آن بیمناک باشى؛
و دروغ تو را نابود مى‌کند، گر چه از آن خطرى براى خود حسّ نکنى.

غرر الحکم  (تمیمی آمدی): ج۱، ص۵۹

حضرت امام سجاد علیه السلام (نوه‌ی امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیهما السلام و چهارمین امام شیعیان):

خَیْرُ مَفَاتیحِ الْأموُرِ الصِّدْقُ.

بهترین کلید گشایش در کارها، راستی و صداقت است.

نزهة الناظر  (حلوانی): ج۱ ،  ص۹۳



پیامبر خدا حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله خطاب به امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیهما السلام:

یا عَلىُّ اصدِق و َإِن ضَرَّکَ فِى العاجِلِ فَإِنَّهُ یَنفَعُکَ فِى الآجِلِ وَ لا تَکذِب و َإِن یَنفَعکَ فِى العاجِلِ فَإِنَّهُ یَضُرُّکَ فِى الآجِلِ.

اى على، راست بگو! اگر چه در حال حاضر به ضرر تو باشد ولى در آینده به نفع توست!
و دروغ نگو اگر چه در حال حاضر به نفع تو باشد ولى در آینده به ضرر توست.

 وصیة النبی (صلی الله علیه و آله) لعلیّ بن أبی طالب (علیهما السلام): عمر بن محمّد نسفی:  ص27


پ.ن: فیلم دروغ‌گو، دروغ‌گویِ جیم کری...